Sankcje na rosyjską ropę, dyskonto Urals zmniejsza się, azjatyccy nabywcy konsolidują rynek

Dyskonto rosyjskiej ropy Urals wobec benchmarku Brent zmniejszyło się w pierwszym kwartale 2026 roku do 9,80 USD za baryłkę, z 18,40 USD/bbl odnotowanych w analogicznym okresie ubiegłego roku. Wynika to z konsolidacji popytu w Azji oraz adaptacji rosyjskiego sektora naftowego do unijno-amerykańskiego mechanizmu limitu cen (price cap), ustalonego na poziomie 60 USD/bbl. Faktycznie Urals jest sprzedawany po cenach przekraczających ten próg - średnio 74,20 USD/bbl - dzięki tzw. szarej flocie liczącej około 590 jednostek tankowcowych.

Indie pozostają największym pojedynczym nabywcą rosyjskiej ropy, importując średnio 1,71 mln bpd, co stanowi 38% indyjskiego portfela importowego. Reliance Industries, Indian Oil Corporation oraz Nayara Energy (kontrolowana częściowo przez Rosneft) odpowiadają za 76% dostaw. Chiny importują 2,08 mln bpd ropy rosyjskiej (zarówno Urals, jak i ESPO Blend), z czego znacząca część trafia do rafinerii państwowych Sinopec i CNPC oraz prywatnych tzw. teakettles w prowincji Shandong.

Najbardziej znaczącą zmianą jest konsolidacja kanałów płatności. Po wycofaniu się większości europejskich banków, rozliczenia odbywają się głównie w juanach chińskich, rupiach indyjskich oraz dirhamach Zjednoczonych Emiratów Arabskich, gdzie Dubaj stał się centralnym hubem usług trade finance. Według raportu Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, ZEA obsługują obecnie ponad 41% globalnych transakcji handlu rosyjską ropą, co stanowi geopolityczne wyzwanie dla skuteczności sankcji.

Polska, jako jedno z państw najmocniej dotkniętych odcięciem od rosyjskich dostaw, w 2025 roku osiągnęła pełne uniezależnienie energetyczne. Orlen, który w 2021 roku importował z Rosji 14,2 mln ton ropy rocznie, obecnie nie kupuje ani baryłki bezpośrednio. Spółka, kierowana przez Ireneusza Fąfarę, prowadzi jednak postępowanie arbitrażowe wobec Tatneftu i Rosneftu o łączną kwotę 1,8 mld USD z tytułu jednostronnego zerwania kontraktów Drużba.

Eksperci Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW) wskazują, że skuteczność price cap pozostaje ograniczona. Średni przychód rosyjskiego budżetu z eksportu ropy w 2025 roku wyniósł 192 mld USD - jedynie o 14% mniej niż przed inwazją. Polski rząd, w ramach 17. pakietu sankcji UE, postuluje obniżenie limitu do 45 USD/bbl oraz objęcie sankcjami floty 220 dodatkowych tankowców i 38 powiązanych firm logistycznych. Inicjatywa ta uzyskała poparcie krajów bałtyckich, Skandynawii oraz Niemiec, lecz spotyka się z oporem Węgier i Słowacji, które utrzymują wyłączenia dla południowej nitki Drużby.

Dla polskiego sektora paliwowego utrzymanie reżimu sankcyjnego ma podwójne znaczenie. Z jednej strony chroni regionalne marże rafineryjne - bez konkurencji ze strony tańszych produktów wytwarzanych z rosyjskiego surowca w Indiach, marża krakingowa w Europie Środkowej utrzymuje się 3,40 USD/bbl powyżej średniej europejskiej. Z drugiej strony, każde poluzowanie reżimu - zwłaszcza ze strony nowej administracji USA - może doprowadzić do gwałtownego powrotu rosyjskiej ropy na rynek europejski poprzez kraje trzecie, co osłabiłoby ekonomię polskich inwestycji w dywersyfikację, wartych dotychczas ponad 18 mld PLN.