Ενεργειακή μετάβαση ΕΕ: ορόσημα PNIEC και Fit for 55 για το 2030
Τα Εθνικά Σχέδια Ενέργειας και Κλίματος (PNIEC) μαζί με τη δέσμη Fit for 55 καθορίζουν την πορεία της ΕΕ προς το 2030, με την Ελλάδα να φιλοδοξεί σε ΑΠΕ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια κρίσιμη φάση της ενεργειακής της μετάβασης, με τα Εθνικά Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα (PNIEC) και τη δέσμη μέτρων Fit for 55 να καθορίζουν την πορεία προς τους στόχους του 2030. Η ΕΕ έχει δεσμευθεί σε μείωση των εκπομπών CO2 κατά 55% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, αύξηση του μεριδίου ΑΠΕ στο 42,5% και βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας κατά 11,7%.
Τα αναθεωρημένα PNIEC των κρατών-μελών υποβλήθηκαν στην Κομισιόν τον Ιούνιο του 2024 και αξιολογήθηκαν εντός του 2025. Σύμφωνα με την επίσημη αξιολόγηση, η ΕΕ ως σύνολο βρίσκεται σε καλό δρόμο για να επιτύχει μείωση εκπομπών 51% έως το 2030, λίγο κάτω από τον στόχο του 55%. Γερμανία, Δανία και Σουηδία ηγούνται της προσπάθειας, ενώ Πολωνία, Βουλγαρία και Ρουμανία υστερούν.
Η Ελλάδα έχει υποβάλει φιλόδοξο PNIEC που προβλέπει αύξηση του μεριδίου ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας στο 44% έως το 2030, ξεπερνώντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στόχοι περιλαμβάνουν εγκατεστημένη ισχύ φωτοβολταϊκών 13,5 GW (από 6,7 GW σήμερα), αιολικών 8,9 GW (από 5,4 GW) και 5,4 GW αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες και υδροηλεκτρικά. Οι επενδύσεις εκτιμώνται στα 38 δισ. ευρώ για την περίοδο 2025-2030.
Η ΔΑΠΕΕΠ και ο ΑΔΜΗΕ συντονίζουν τις διαδικασίες σύνδεσης μονάδων ΑΠΕ, αν και ο κορεσμός των δικτύων αποτελεί σημαντικό εμπόδιο. Η νέα διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (EuroAsia Interconnector) προχωρά με χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ από το Connecting Europe Facility, ενώ η Πράσινη Διασύνδεση Ελλάδας-Αιγύπτου (GREGY) του ομίλου Κοπελούζου εξετάζεται από την Κομισιόν για ένταξη στα έργα κοινού ενδιαφέροντος.
Στον τομέα των ορυκτών καυσίμων, η Ελλάδα έχει δεσμευθεί στην απολιγνιτοποίηση έως το 2028, με τη ΔΕΗ να κλείνει τις μονάδες της Κοζάνης και της Μεγαλόπολης. Παράλληλα, το φυσικό αέριο παραμένει καύσιμο μετάβασης, με νέες μονάδες CCGT 877 MW στο Αλιβέρι (HELLENiQ ENERGY) και 826 MW στην Κομοτηνή (Mytilineos-ΔΕΗ) να εντάσσονται στο σύστημα. Ο σιδηροδρομικός στόλος Hellenic Train και ο ΟΑΣΘ ηλεκτροδοτούνται σταδιακά, ενώ η Αττική Οδός έχει εγκαταστήσει 280 σημεία φόρτισης EV.
Ο μηχανισμός CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) τίθεται σε πλήρη εφαρμογή από τον Ιανουάριο του 2026, επιβάλλοντας τέλη άνθρακα σε εισαγωγές χάλυβα, τσιμέντου, αλουμινίου, υδρογόνου, λιπασμάτων και ηλεκτρικής ενέργειας. Η ελληνική βιομηχανία προσαρμόζεται, με τις Μεταλλουργικές Βιομηχανίες Ελλάδας και την Aluminium of Greece να επενδύουν 540 εκατ. ευρώ σε απανθρακοποίηση των διαδικασιών παραγωγής. Η ενεργειακή μετάβαση αποδεικνύεται οικονομική ευκαιρία, παρά τις προκλήσεις.